EnglishTrong bối cảnh chuyển dịch năng lượng đang diễn ra mạnh mẽ, điện “xanh” ngày càng trở thành yếu tố quan trọng trong chiến lược phát triển của các khu công nghiệp (KCN). Tuy nhiên, dù tiềm năng lớn và nhu cầu thực tế gia tăng, quá trình đưa năng lượng tái tạo vào sản xuất vẫn đang gặp nhiều rào cản từ cơ chế chính sách đến hạ tầng kỹ thuật và bài toán tài chính.
Nhu cầu lớn nhưng hành lang pháp lý chưa theo kịp
Việt Nam đang bước vào giai đoạn bản lề của chuyển dịch năng lượng, đặc biệt khi các cam kết phát thải ròng bằng “0” đến năm 2050 không còn là mục tiêu dài hạn mà đã trở thành yêu cầu thực tế trong thương mại quốc tế. Các thị trường lớn như EU hay Hoa Kỳ ngày càng siết chặt tiêu chuẩn môi trường, buộc doanh nghiệp sản xuất phải chuyển đổi sang sử dụng năng lượng sạch.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc xanh hóa KCN hiện chưa được tiếp cận như một bài toán tổng thể. Không chỉ là câu chuyện phát triển điện mặt trời hay điện gió, mà còn đòi hỏi sự đồng bộ giữa chính sách năng lượng, quy hoạch công nghiệp và hạ tầng điện.Trong đó, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) được kỳ vọng là bước tiến quan trọng, song thực tế triển khai vẫn còn nhiều hạn chế. Các quy định hiện hành chưa cho phép doanh nghiệp trong cùng KCN chia sẻ điện trực tiếp theo mô hình “sau công-tơ”, làm giảm đáng kể tính linh hoạt của hệ thống.
Hạ tầng sẵn sàng nhưng cơ chế chưa mở
Thực tế tại một số KCN tiên phong cho thấy hạ tầng kỹ thuật đã đi trước một bước. Các mô hình lưới điện nội bộ (microgrid) kết hợp điện mặt trời, điện gió và hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) đã được triển khai, cho phép cung cấp điện ổn định cho hàng trăm doanh nghiệp.
Các hệ thống này thường được tích hợp nền tảng quản lý năng lượng (EMS), giúp kiểm soát dòng điện, tối ưu vận hành và hạn chế phát ngược lên lưới quốc gia. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong việc sử dụng điện, giảm rủi ro gián đoạn nguồn cung và biến động giá điện.
Tuy nhiên, nghịch lý hiện nay là dù hạ tầng đã sẵn sàng, nhưng số doanh nghiệp có thể tiếp cận cơ chế điện xanh vẫn còn hạn chế. Quy định về ngưỡng tiêu thụ điện tối thiểu để tham gia DPPA khiến phần lớn doanh nghiệp vừa và nhỏ – vốn chiếm tỷ trọng lớn trong KCN – chưa thể tham gia. Điều này đặt ra yêu cầu cần điều chỉnh chính sách theo hướng linh hoạt hơn, cho phép tính gộp quy mô tiêu thụ hoặc mở rộng điều kiện tham gia nhằm tận dụng tối đa hạ tầng đã đầu tư.
BESS – mảnh ghép quan trọng nhưng còn nhiều thách thức
Trong hệ sinh thái năng lượng xanh, hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) được xem là yếu tố then chốt giúp cân bằng nguồn điện và tối ưu hiệu quả sử dụng. Tuy nhiên, việc triển khai BESS tại Việt Nam vẫn gặp nhiều khó khăn, chủ yếu do chi phí đầu tư cao và thiếu các cơ chế tài chính hỗ trợ. Ngoài ra, các tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan đến vận hành và xử lý pin sau vòng đời vẫn chưa hoàn thiện, khiến doanh nghiệp còn dè dặt khi đầu tư vào lĩnh vực này.
Cơ chế giá điện và quyền lựa chọn – yếu tố quyết định
Một trong những điểm nghẽn lớn ảnh hưởng đến hiệu quả của DPPA là cơ chế giá điện. Hiện nay, việc áp dụng mô hình giá điện chưa tách bạch rõ ràng giữa chi phí công suất và chi phí điện năng khiến doanh nghiệp khó tối ưu bài toán tài chính.Bên cạnh đó, việc thiếu quyền lựa chọn thực chất trong hợp đồng mua bán điện cũng làm giảm sức hấp dẫn của DPPA. Thay vì được đàm phán giá dài hạn ổn định, doanh nghiệp vẫn phải phụ thuộc vào biến động của thị trường điện, làm gia tăng rủi ro tài chính.
Cần giải pháp đồng bộ để thúc đẩy điện xanh
Để thúc đẩy điện “xanh” thâm nhập sâu hơn vào KCN, các chuyên gia cho rằng cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó, ba trụ cột quan trọng bao gồm: phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng, mở rộng quyền lựa chọn nhà cung cấp điện cho doanh nghiệp và hoàn thiện cơ chế giá điện phù hợp với thị trường.
Đồng thời, việc đơn giản hóa thủ tục cấp phép, hoàn thiện cơ chế “sau công-tơ” và khuyến khích các mô hình microgrid cũng sẽ góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn hiện hữu.
Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng năng lượng sạch ngày càng gia tăng, việc hoàn thiện hệ sinh thái chính sách và hạ tầng không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí mà còn là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của các KCN Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Doanh nghiệp đang tìm giải pháp triển khai điện mặt trời, lưu trữ năng lượng và tối ưu chi phí điện trong khu công nghiệp? Liên hệ INS Energy để được tư vấn giải pháp phù hợp, đồng hành từ thiết kế đến vận hành hệ thống hiệu quả và bền vững.